Y học cổ truyền trong điều trị đau nhức xương khớp

Ở nhiều gia đình Việt, hình ảnh ông bà kêu mỏi gối mỗi khi trời trở lạnh, hay cha mẹ xoa dầu nóng lên thắt lưng sau một ngày làm việc đã quá quen thuộc. Đau nhức xương khớp là nỗi phiền toái kéo dài, ảnh hưởng đến giấc ngủ, công việc và niềm vui sống. Bên cạnh y học hiện đại, y học cổ truyền với lịch sử hàng nghìn năm vẫn được nhiều người tin chọn như một hướng hỗ trợ giảm đau và phục hồi vận động. Bài viết này giúp bạn hiểu y học cổ truyền nhìn nhận chứng đau xương khớp ra sao và những phương pháp nào thường được áp dụng.

Đau nhức xương khớp dưới góc nhìn y học cổ truyền

Y học cổ truyền xếp phần lớn các bệnh đau nhức cơ xương khớp vào phạm vi chứng Tý, nghĩa là sự bế tắc. Khi khí huyết lưu thông trong kinh lạc bị cản trở, cơ thể sẽ biểu hiện bằng đau, tê, nặng nề, co duỗi khó khăn. Nguyên nhân gây bế tắc được chia thành hai nhóm lớn.

Nhóm thứ nhất là tác nhân bên ngoài, gồm phong, hàn và thấp, tương ứng với gió, lạnh và ẩm thấp. Đó là lý do nhiều người thấy đau tăng khi trời mưa, gió mùa về hoặc sau khi ngâm nước lâu. Nhóm thứ hai là sự suy yếu bên trong, chủ yếu do can và thận hư. Theo lý luận cổ truyền, can chủ cân, thận chủ cốt tủy; khi tuổi cao, lao lực kéo dài hoặc ốm đau lâu ngày, can thận suy giảm khiến gân xương không được nuôi dưỡng đầy đủ, dễ thoái hóa và đau mỏi.

Ngoài ra, chấn thương cũ, ngồi lâu một tư thế hay tình trạng ứ trệ khí huyết cũng được xem là nguyên nhân khiến cơn đau dai dẳng, đau cố định một chỗ và đau tăng về đêm.

Các thể bệnh thường gặp và cách điều trị tương ứng

Dựa trên triệu chứng, mạch, lưỡi và thể trạng, bác sĩ y học cổ truyền phân chứng để chọn hướng điều trị phù hợp. Bảng dưới đây giới thiệu một số thể bệnh hay gặp:

Một người có thể mang đặc điểm của nhiều thể cùng lúc, và thể bệnh thay đổi theo thời gian. Vì vậy, bài thuốc và công thức huyệt không cố định mà được gia giảm sau mỗi lần tái khám.

Châm cứu, điện châm và cấy chỉ

Châm cứu là kỹ thuật dùng kim nhỏ, mảnh tác động vào huyệt đạo nằm trên đường kinh. Với người đau xương khớp, bác sĩ thường phối hợp huyệt tại chỗ quanh vùng đau với huyệt ở xa theo đường kinh đi qua, nhằm khai thông bế tắc. Các nghiên cứu hiện đại cho thấy kích thích huyệt có thể ảnh hưởng đến cơ chế dẫn truyền cảm giác đau và tuần hoàn tại chỗ, góp phần lý giải cảm giác dễ chịu mà nhiều người bệnh ghi nhận.

Điện châm là châm cứu có gắn thêm dòng điện nhẹ qua máy, giúp duy trì kích thích đều đặn trong suốt thời gian lưu kim. Đối với những người bận rộn không thể đến phòng khám thường xuyên, cấy chỉ là lựa chọn được cân nhắc: một đoạn chỉ tự tiêu được đưa vào huyệt và tan dần trong vài tuần, kéo dài tác dụng kích thích. Thủy châm, tức tiêm một lượng nhỏ thuốc theo chỉ định vào huyệt, cũng có thể được dùng trong một số trường hợp đau thần kinh tọa hay đau vai gáy.

Xoa bóp bấm huyệt, giác hơi và cứu ngải

Xoa bóp bấm huyệt dùng bàn tay, ngón tay tác động lên cơ và huyệt với các thủ thuật như xoa, xát, day, ấn, lăn, vờn và vận động khớp. Thủ thuật giúp thư giãn khối cơ co cứng, làm ấm vùng đau và cải thiện tầm vận động. Ở người đau cột sống thắt lưng, kỹ thuật viên thường kết hợp bấm các huyệt dọc hai bên cột sống với vận động nhẹ nhàng khớp háng để giảm căng cơ.

Giác hơi tạo áp lực âm trên da bằng ống giác, kéo da và mô dưới da lên, thường để lại vết hồng tím và tự mờ sau vài ngày. Cứu ngải dùng nhiệt từ điếu ngải hơ trên huyệt, đặc biệt phù hợp với thể phong hàn thấp, người sợ lạnh, đau tăng khi trời ẩm. Cả hai phương pháp đều cần thực hiện đúng kỹ thuật để tránh bỏng da, nhất là ở người cao tuổi giảm cảm giác hoặc người mắc đái tháo đường.

Bài thuốc thảo dược: dùng đúng mới an toàn

Trong y văn cổ có nhiều bài thuốc nổi tiếng dùng cho chứng đau nhức, chẳng hạn bài Độc hoạt tang ký sinh thang thường được nhắc đến trong các thể can thận hư kèm phong hàn thấp. Các vị thuốc quen thuộc như độc hoạt, tang ký sinh, ngưu tất, đỗ trọng, tục đoạn, đương quy được phối ngũ theo nguyên tắc quân, thần, tá, sứ để vừa trừ tà vừa bồi bổ chính khí.

Tuy nhiên, thảo dược không đồng nghĩa với vô hại. Một số vị có thể tương tác với thuốc chống đông, thuốc hạ đường huyết; một số không phù hợp với phụ nữ mang thai hoặc người suy gan, suy thận. Thuốc trôi nổi, không rõ nguồn gốc còn có nguy cơ bị trộn thêm thuốc giảm đau, corticoid mà người dùng không hay biết. Vì vậy, chúng tôi khuyên bạn:

• Chỉ dùng bài thuốc khi đã được bác sĩ thăm khám và kê đơn cụ thể.
• Thông báo đầy đủ các thuốc Tây đang dùng để bác sĩ cân nhắc tương tác.
• Không tự ý ngưng thuốc điều trị bệnh nền khi bắt đầu uống thuốc sắc.
• Báo ngay cho bác sĩ nếu thấy nổi mẩn, đau bụng, tiêu chảy hoặc mệt bất thường.

Kết hợp với phục hồi chức năng để giữ kết quả lâu dài

Các phương pháp y học cổ truyền giúp xoa dịu cơn đau và tạo điều kiện thuận lợi cho cơ thể vận động trở lại. Tuy nhiên, để khớp vững và cột sống khỏe về lâu dài, cơ bắp xung quanh cần được rèn luyện. Đó là lý do tại Phòng khám Chí Hiếu, sau giai đoạn giảm đau, người bệnh thường được chuyển sang tập vận động trị liệu với các bài tăng sức mạnh cơ tứ đầu đùi cho người thoái hóa khớp gối, hay bài tập cơ lõi cho người đau lưng mạn tính.

Lối sống cũng đóng vai trò không nhỏ. Giữ ấm cơ thể khi trời lạnh, tránh ngồi trên nền đất ẩm, kiểm soát cân nặng, ăn đủ đạm và rau xanh, ngủ đủ giấc là những lời khuyên vừa phù hợp với y lý cổ truyền vừa được y học hiện đại ủng hộ. Những thói quen nhỏ này góp phần hạn chế các đợt đau bùng phát.

Những trường hợp cần thận trọng và khi nào nên đi khám

Y học cổ truyền phù hợp với nhiều người, nhưng không phải lúc nào cũng nên áp dụng ngay. Bác sĩ cần cân nhắc kỹ khi người bệnh đang sốt cao, có vùng da nhiễm trùng tại chỗ định châm, rối loạn đông máu, mang thai hoặc mắc bệnh tim mạch chưa ổn định.

Bạn nên đi khám sớm thay vì tự xoa bóp, đắp lá tại nhà nếu khớp sưng nóng đỏ đột ngột, đau tăng dần không đỡ khi nghỉ, đau kèm sụt cân, sốt kéo dài, hoặc biến dạng khớp. Đau lưng sau ngã mạnh, kèm yếu chân hay rối loạn tiểu tiện cần được đưa đến bệnh viện ngay để kiểm tra.

Nếu bạn đang chịu đựng những cơn đau nhức xương khớp kéo dài, hãy đặt lịch tại Phòng khám Chí Hiếu qua số 0396 687 189. Bác sĩ sẽ thăm khám kỹ lưỡng và tư vấn liệu trình phù hợp với thể trạng của bạn.