Hiệu quả của Vật lý trị liệu trong phục hồi chức năng sau tai biến

Tai biến mạch máu não, hay đột quỵ, xảy ra khi dòng máu nuôi một vùng não bị tắc nghẽn hoặc mạch máu bị vỡ. Vùng não thiếu máu sẽ tổn thương, kéo theo những rối loạn về vận động, cảm giác, ngôn ngữ và nhận thức. Sau giai đoạn cấp cứu và điều trị tại bệnh viện, phần lớn người bệnh phải đối mặt với một hành trình dài hơn nhiều: lấy lại khả năng tự đứng dậy, bước đi, ăn uống, tắm rửa. Vật lý trị liệu và phục hồi chức năng chính là người bạn đồng hành quan trọng nhất trong chặng đường này.

Những di chứng thường gặp sau tai biến

Mỗi người bệnh có một bức tranh di chứng khác nhau, tùy vị trí và mức độ tổn thương não. Các vấn đề hay gặp gồm:

• Yếu hoặc liệt nửa người: tay chân một bên mất sức, khó nhấc lên hoặc cầm nắm.
• Co cứng cơ: khuỷu tay gập, bàn tay nắm chặt, cổ chân duỗi cứng khiến việc đi lại khó khăn.
• Rối loạn thăng bằng: dễ chao đảo khi đứng, nguy cơ té ngã cao.
• Rối loạn cảm giác: tê bì, giảm cảm nhận nóng lạnh ở bên bị liệt.
• Đau vai bên liệt: do khớp vai lỏng lẻo, bán trật khớp hoặc co rút phần mềm.
• Khó nuốt, nói khó: ảnh hưởng đến dinh dưỡng và giao tiếp hằng ngày.

Nếu không được tập luyện đúng cách, những di chứng này có thể dẫn đến biến chứng thứ phát như cứng khớp, teo cơ, loét do tì đè, viêm phổi do nằm lâu, làm việc hồi phục càng thêm khó khăn.

Vì sao phải bắt đầu phục hồi càng sớm càng tốt

Não bộ có khả năng tự tái tổ chức, được gọi là tính mềm dẻo thần kinh. Những vùng não lành có thể dần đảm nhận một phần chức năng của vùng bị tổn thương nếu được kích thích đúng cách và lặp lại đủ nhiều. Khả năng này thường mạnh mẽ nhất trong những tháng đầu sau tai biến, vì vậy đây được xem là khoảng thời gian vàng cho phục hồi chức năng.

Ngay khi tình trạng ổn định và được bác sĩ điều trị cho phép, người bệnh nên bắt đầu với những bài tập nhẹ nhàng như đặt tư thế đúng trên giường, vận động thụ động các khớp, tập ngồi dậy. Điều đó không có nghĩa là người bệnh đến muộn thì không còn cơ hội. Nhiều người sau một năm hoặc lâu hơn vẫn tiếp tục cải thiện nhờ kiên trì luyện tập, dù tốc độ có thể chậm hơn.

Các kỹ thuật vật lý trị liệu được áp dụng

Liệu trình được thiết kế theo từng giai đoạn hồi phục và mục tiêu của người bệnh. Bảng sau tóm tắt những kỹ thuật thường dùng:

Ở Phòng khám Chí Hiếu, bên cạnh các kỹ thuật trên, bác sĩ y học cổ truyền có thể chỉ định thêm điện châm, xoa bóp bấm huyệt ở những người bệnh phù hợp nhằm hỗ trợ cải thiện cảm giác và sức cơ.

Vai trò của gia đình trong quá trình hồi phục

Thời gian người bệnh ở phòng khám mỗi ngày chỉ khoảng một đến hai giờ. Phần còn lại, gia đình là người hỗ trợ trực tiếp. Chúng tôi luôn mời người nhà tham gia buổi tập để học cách đỡ người bệnh ngồi dậy, chuyển sang xe lăn, dìu đi đúng bên, cũng như cách xoay trở chống loét và vệ sinh an toàn.

Gia đình cũng là chỗ dựa tinh thần. Nhiều người bệnh sau tai biến trở nên trầm lặng, dễ cáu gắt hoặc chán nản vì mất khả năng tự chủ. Sự kiên nhẫn, khích lệ từng tiến bộ nhỏ như tự cầm được chiếc thìa hay bước thêm được vài bước sẽ giúp người bệnh có động lực tập luyện mỗi ngày. Nếu thấy người bệnh buồn bã kéo dài, mất hứng thú với mọi thứ, hãy trao đổi với bác sĩ để được hỗ trợ kịp thời.

Mục tiêu thực tế và cách theo dõi tiến triển

Một kế hoạch phục hồi tốt cần mục tiêu rõ ràng và đo lường được. Thay vì đặt kỳ vọng chung chung, bác sĩ và kỹ thuật viên sẽ thống nhất với người bệnh, gia đình những mốc cụ thể theo từng giai đoạn, ví dụ:

1. Tự ngồi dậy và ngồi vững bên mép giường mà không cần đỡ.
2. Đứng lên từ ghế với sự trợ giúp tối thiểu.
3. Đi được trong nhà với khung tập đi hoặc gậy bốn chân.
4. Tự ăn uống, đánh răng, mặc áo đơn giản.
5. Đi lại an toàn ngoài trời trên quãng đường ngắn.

Sau mỗi giai đoạn, người bệnh được lượng giá lại sức cơ, thăng bằng, khả năng sinh hoạt để điều chỉnh bài tập. Mức độ hồi phục cuối cùng tùy thuộc vào mức tổn thương não, tuổi, bệnh nền và sự kiên trì, nên chúng tôi không hứa hẹn một kết quả giống nhau cho mọi người.

Gợi ý chăm sóc tại nhà giữa các buổi tập

Những gì diễn ra ở nhà quyết định rất nhiều đến tốc độ hồi phục. Một vài nguyên tắc đơn giản sau có thể giúp gia đình chăm sóc người bệnh an toàn và hiệu quả hơn:

• Sắp xếp không gian sống: dọn bớt vật cản trên lối đi, dán băng chống trơn trong nhà tắm, lắp tay vịn cạnh bồn cầu và giường ngủ.
• Đặt đồ dùng về phía bên liệt: khuyến khích người bệnh quay đầu, nhìn và sử dụng bên yếu thay vì bỏ quên nó.
• Đỡ khớp vai đúng cách: không kéo tay bên liệt khi đỡ người bệnh ngồi dậy, kê gối dưới cánh tay khi ngồi để giảm đau vai.
• Chia nhỏ thời gian tập: mỗi lần mười lăm đến hai mươi phút, nhiều lần trong ngày sẽ dễ duy trì hơn một buổi tập dài gây mệt.
• Chú ý ăn uống: với người nuốt khó, nên cho ăn thức ăn mềm, sệt, ngồi thẳng khi ăn và hỏi ý kiến bác sĩ trước khi thay đổi chế độ ăn.
• Ghi nhật ký tiến bộ: ghi lại số bước đi được, thời gian tự ngồi vững để mang theo mỗi lần tái khám.

Nếu trong lúc tập, người bệnh than đau ngực, khó thở, chóng mặt nhiều hoặc huyết áp tăng cao bất thường, hãy cho nghỉ ngơi ngay và liên hệ nhân viên y tế.

Phòng ngừa tai biến tái phát và nhận biết dấu hiệu cảnh báo

Người đã từng bị tai biến có nguy cơ tái phát cao hơn người bình thường. Vì vậy, phục hồi chức năng luôn đi cùng việc kiểm soát yếu tố nguy cơ: dùng thuốc huyết áp, mỡ máu, đường huyết, thuốc chống kết tập tiểu cầu đúng theo đơn của bác sĩ chuyên khoa, không tự ý ngưng thuốc khi thấy khỏe hơn. Bỏ thuốc lá, hạn chế rượu bia, ăn nhạt, nhiều rau xanh và duy trì vận động vừa sức cũng là những thói quen quan trọng.

Cả người bệnh và gia đình nên ghi nhớ quy tắc nhận biết đột quỵ: mặt méo lệch, tay yếu không giơ lên được, lời nói ngọng hoặc khó hiểu, và thời gian là vàng. Khi thấy bất kỳ dấu hiệu nào xuất hiện đột ngột, hãy gọi 115 ngay, không tự cạo gió, châm chích hay chờ xem có đỡ không.

Nếu gia đình bạn đang chăm sóc người thân sau tai biến và cần một kế hoạch phục hồi bài bản, hãy liên hệ Phòng khám Chí Hiếu qua số 0396 687 189 để đặt lịch thăm khám và lượng giá chức năng.